Türkiyäniň daşary işler ministri Hakan Fidan ABŞ-nyň Eýrana garşy operasiýasyny Eýranyň harby mümkinçiliklerini gowşatmak bilen çäklendirmelidigini we režimi üýtgetmek üçin edilen islendik ädimiň sebit üçin çynlakaý howp döretjekdigini aýtdy.
Sişenbe güni TRT Haber teleýaýlymyna beren interwýusynda Fidan urşuň ýagdaýyny kesgitleýän iki esasy wariantyň bardygyny belläp: “Biri Eýranyň harby mümkinçiliklerini ýok etmek, beýlekisi bolsa režimi üýtgetmek. Operasiýanyň dowamlylygy we gerimi bu maksatlaryň haýsysyny saýlaýandygyňyza baglylykda üýtgeýär. Onuň döretjek howplary hem üýtgeýär. Geliň, amerikanlylaryň birinjisine ygrarly bolmagyna umyt edeliň” diýdi.
Fidan şeýle hem diplomatik giňişligiň dowam edip biljekdigini belläp, Eýranyň ýolbaşçylygyndaky wakalaryň urşuň öňüni almak üçin mümkinçilik döredip biljekdigini aýtdy. "Şeýle şertlerde duşuşyk hakykatdanam mümkin" diýip aýdan Fidan Tährandaky täze ýolbaşçylaryň çaknyşygy bes etmek üçin mümkinçilik döredip biljekdigine ynanýandygyny beýan etdi.
Sebitleýin täsirler baradaky aladalar
Fidan Eýranyň häzirki çaknyşykdaky strategiýasynyň giň sebiti urşa çekmegiň howpuny döredýändigini aýtdy we Tährany Pars aýlagynyň energiýa infrastrukturasyny söwda nokady hökmünde nyşana almakda aýyplady.
Ýakyn Gündogaryň "örän möhüm günleri" başyndan geçirýändigini nygtan Fidan, çaknyşyklaryň täsiriniň diňe Eýran bilen çäklenmändigini aýdyp: "Elbetde, urşuň täsirlerine seredenimizde, ol diňe Eýran bilen çäklenmeýär. Biz köp wagt mundan ozal çak edişimiz ýaly, ol tutuş sebite ýaýraýar" diýdi.
Fidan Tähranyň özüne garşy soňky hüjümi bilen bagly "Eger men gitsem, sebiti özüm bilen alyp giderin" strategiýasy bilen hereket edýändigini we Pars aýlagy ýurtlaryndaky energiýa infrastrukturasyna hüjümlere ünsi çekýändigini aýtdy.
Fidan Pars aýlagy ýurtlarynyň köpüsiniň urşuň başlamagynyň öňüni almak üçin köp tagalla edendigini aýtdy we Kataryň Premýer-ministriniň we Daşary işler ministriniň hüjümden bir sagat öň çaknyşyklaryň öňüni almak üçin iş alyp barandygyny belledi. Muňa garamazdan, ol Eýranyň araçy ýurtlar bolan - Oman, Katar, Kuweýt, Bahreýn, Saud Arabystany, Birleşen Arap Emirlikleri we Iordaniýa - tapawut goýmazdan bombalamagynyň, örän kemçilikli strategiýadygyny aýtdy we bu ýurtlaryň käbiriniň bitarap galandygyny we öz territoriýalarynyň ýa-da bazalarynyň ulanylmagyna rugsat bermändigini habar berdi.
Urşuň öňüni almak üçin giň gerimli diplomatiýa
Daşary işler ministri uruş howpy abanýan ýanwar aýynda geçirilen güýçli diplomatiýa barada hem jikme-jik maglumat berdi. Ol prezident Rejep Taýýip Erdogan bilen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň arasyndaky 27-nji ýanwardaky telefon gepleşigini "taryhy" diýip häsýetlendirdi we onuň Waşingtonyň harby hereketler barada karar kabul etmek üçin golaýlan döwründe amala aşyrlandygyny aýtdy.
Fidan üç günden soň Eýranyň daşary işler ministri Abbas Arakçiniň Stambulda myhmançylykda bolandygyny we Türkiyäniň gepleşikler üçin täze çarçuwany teklip edendigini belläp: “Amerikalylar eýranlylara birbada dört meseläni zor bilen öňüne goýup, meseläni şeýle çözmek islediler. Eýranlylar muny islemedi. Biz: Siz olaryň ikisini ara alyp maslahatlaşyň, biz bolsa sebit ýurtlary hökmünde galan ikisini ara alyp maslahatlaşarys diýdik. Aslynda, biz eýýäm şeýle gepleşik arhitekturasyny döretdik. Muny amerikanlylara düşündirenimizde, olar: Bolýar diýdiler. Hatda: Derrew gelip bileris diýdiler. Eýranly: Men gidip, muny öz karar kabul ediji edaralarym tarapyndan tassykladaýyn diýdi. Ahyrsoňy eýranlylar gidip, öz karar kabul ediji edaralary tarapyndan tassyklanmaga mejbur boldular we köne formata gaýdyp geldiler” diýdi.
Fidan bu diplomatik tagallanyň urşuň başlamak mümkinçiligini birnäçe hepde yza süýşürendigini aýtdy.
Gepleşikler fewral aýynyň ahyrynda Omanda, soňra bolsa Ženewada dowam etdi, ýöne 28-nji fewrala çenli çaknyşyk eýýäm başlapdy.
Şenbe güni Ysraýylyň we ABŞ-nyň howa hüjümlerinde Eýranyň Dini Lideri Ali Hameneýi we köp sanly gyz çaga bilen birlikde 786 adamyň ölendigi habar berildi.
Tähran Pars aýlagy döwletlerinde ABŞ bilen baglanyşykly desgalara garşy dron we raketa hüjümleri bilen jogap berdi; bu hüjümlerde köp adam öldi, alty amerikan esgeri öldi we köp sanda adam ýaralandy.
