Eýran Yslam Respublikasynyň täze Beýik ruhy lideri Mojtaba Hameneýi kim?

Mojtaba Hameneýi Eýranyň syýasatynda iň täsirli, ýöne iň az görünýän şahsyýetleriň biri hasaplanýan ruhanydyr we ol ABŞ-Ysraýyl howa hüjüminde kakasynyň ölüminden soň ýurduň täze Beýik ruhy lideri wezipesine bellendi.

56 ýaşly ruhany Konstitusiýa laýyklykda ýurduň iň ýokary syýasy we dini häkimiýetini bellemek üçin jogapkär bolan 88 agzadan ybarat Bilermenler mejlisi tarapyndan saýlandy.

Mojtaba wezipä bellenmegi bilen, 1979-njy ýyldaky rewolýusiýadan bäri Eýranyň üçünji Beýik ruhy lideri boldy we bu wezipäni güýçli sebitleýin çaknyşyklar we içerki näbellilikler döwründe öz üstüne aldy.

Çagalyk ýyllary we maşgala geçmişi

Mujtaba 1969-njy ýylyň 8-nji sentýabrynda Eýranyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän we ýurduň esasy dini merkezleriniň biri bolan Maşad şäherinde dünýä indi. Ol bir hepde ozal ABŞ-Ysraýyl howa hüjümlerinde öldürilen Ali Hameneýiniň ikinji ogly we ruhany Jewad Hameneýiniň agtygydyr.

Syýasy taýdan güýçli gurşawda ulalan Mojtaba kakasynyň ýurduň esasy şahsyýetleriniň birine öwrülmeginiň we soňra prezident bolandan soň Beýik ruhy lider wezipesini öz üstüne almagynyň şaýady boldy.

Mojtaba konserwatiw syýasatçy we parlamentiň öňki başlygy Golam-Ali Haddad-Adeliň gyzy Zahra Haddad-Adele öýlendi; Haddad-Adel häzirki wagtda Eýranyň öňdebaryjy medeni edaralarynyň birine ýolbaşçylyk edýär.

Zahra hem ABŞ-Ysraýylyň Tährandaky Hameneýi maşgalasynyň ýaşaýyş jaýyna guran hüjüminde ýogalanlaryň arasynda bardy. Mojtaba hüjümde diri galdy, ýöne ejesinden, gyz doganyndan, giýewisinden we ýegenlerinden mahrum galdy.

Bilim we dini tälim

Eýranly ruhanylaryň aglabasy ýaly, Mojtaba dini bilimini şaýy teologiýasynyň öňdebaryjy merkezi bolan Kum şäherinde aldy; Kum şäheri ýurduň dini alymlaryny taýýarlaýan medreselere ýer eýeçiligini edýär.

Eýranly analitikleriň pikiriçe, Mojtaba karýerasynyň köp bölegini Kum şäherindäki medreselerde, şol sanda medrese biliminiň iň ýokary derejesi hasaplanýan "dars-e harej" atly ösen hukuk derslerinde mugallymçylyk etmek bilen geçirdi.

Mojtaba hiç haçan saýlawlara gatnaşmady, ýöne onlarça ýylyň dowamynda öňki Beýik ruhy lideriň ýakyn töwereginde örän täsirli şahsyýet hasaplandy we Ynkylap goragçylary bilen çuňňur gatnaşyklary ýola goýdy.

Roly we täsiri

Halkara metbugaty köplenç Hameneýini arka tarapda uly täsiri bolup biljek gizlin şahsyýet hökmünde görkezýärdi. Onuň jemgyýetde çäkli görünmegi bu garaýşy has-da güýçlendirýär; onuň giň jemgyýetçilik çykyşlary, interwýulary ýa-da syýasy manifestleri arkaly aýdyň beýan edilen pozisiýasy ýok.

Mojtabanyň ady Eýranyň syýasy diskussiýalarynda, adatça prezident saýlawlary ýa-da onuň haýsy dalaşgärleri goldap biljekdigi baradaky çaklamalar bilen baglanyşykly wagtal-wagtal peýda bolýar.

Şeýle-de bolsa, Mojtaba jemgyýetçilik syýasy çekişmelerine seýrek gatnaşýardy. Onuň çykyşlary esasan resmi dabaralar, milli ýatlama çäreleri we Eýranyň döwlet habar beriş serişdeleri tarapyndan beýan edilýän dini ýygnaklar bilen çäklenýärdi. Ol iň soňky gezek giň gerimli protestlerden soň hökümet tarapdarlarynyň mitinginde görüldi.

Eýranyň habarlaryna görä, Mojtaba 1980-nji ýyllaryň ahyrynda, kakasynyň prezidentlik döwründe Eýran-Yrak urşuna hem gatnaşypdyr. Habar berilmegine görä, ol ýaşlykda meýletinçi bölümlere goşulypdyr we bu onuň harby gullukdaky ilkinji tejribesi bolupdyr.

Mirasdüşerlik howpy astynda

Mojtaba Hameneýi Eýranyň häzirki zaman taryhynyň iň dartgynly döwürleriniň birinde ýurduň ýolbaşçylygyny öz üstüne alýar.

Geçiş Ysraýyldan gönüden-göni howplaryň täsiri astynda amala aşyrylýar; Ysraýylyň resmileri Ali Hameneýiniň ornuny tutmak üçin saýlanan islendik Eýranyň lideriniň janyna kast ediljekdigini aýtdylar. Ysraýylyň Goranmak ministri Israel Kats X platformasyndan beren beýanatynda: "Eýranyň terrorçylykly režimi tarapyndan Ysraýyly ýok etmek, ABŞ, azat dünýä we sebitdäki ýurtlara howp salmak we Eýran halkyna zulum etmek meýilnamasyny dowam etdirmek üçin saýlanan islendik lider, ady näme bolsa-da we nirede gizlense-de, hökman janyna kast ediler" diýdi.

Bu howplar mirasdüşerlik prosesi bilen baglanyşykly adatdan daşary basyşy nygtaýar we Mojtabany Eýranyň çäklerinden has uzaklara ýaýran geosyýasy gapma-garşylygyň merkezine goýýar.