Premýer ministr R.T.Erdogan we Prezident Barak Hosseýn Obama üstümizdäki aýyñ 7-de Waşingtonda, Ak Tamda duşuşdy. İki lider we ýanyndaky toparlar Türkiýäni we ABŞ-ny gyzyklandyrýan sebitleýin we özara meseleler barada pikir alyşdylar. Daşary syýasat, ykdysadyýet, abadanlaşdyryş we howpsuzlyk ugurlarynda ministrleriñ gatnaşmagyndaky gepleşikler göz öñünde tutulanyndan has uzak dowam etdi. İki lider Owal ofisde beren metbugat beýanatynda Eýran, Owganystan, Yrak, terrorçylyga garşy göreş, demokratik başlangyç, özara ykdysady gatnaşyklar, energetika, Türkiýe-Ermenistan gatnaşyklary, NATO, Kipr, Palestin meseleleri we şoña meñzeş meseleler barada gysgaça beýanatlar berdiler. Premýer ministr Erdogan soñ Waşingtondaky strategik guramalarynda Türkiýe-Amerika gatnaşyklar temasy barada konferensiýa berdi.

Obama-Erdogan duşuşygy we onuñ netijeleri Türkiýe-Amerika gatnaşyklar taýdan möhüm öwrülşik nokady aýratynlygyna eýe. Birinjiden beýanatlarda we metbugata aýan edilen habarlara seredilende iki sagat dowam eden duşuşykda iki lideriñ ähli garaýyşlaryny, isleglerini we tamalaryny bir birine gürrüñ berendigi görülýär. Şol nukdaý nazardan Türkiýe-Amerika gatnaşyklarynyñ ýakyn geçmişi we geljegi bilen baglanşykly ähli temalaryñ inwentarynyñ çykarylandygyny aýdyp bileris.

İkinjisi gün tertibindäki meselelere we olaryñ beýanlaryna seredilende geçmişdäki köp sanly duşuşyklara görä bir tapawut ünsi çekýär. Türkiýe-Amerika liderleriniñ geçmişdäki duşuşyklarynda esasan iki ýurdy gönüden gyzyklandyrýan terror guramasy PKK, Kipr meselesi, Türkiýe-Gresiýa gatnaşyklary, özara harby gatnaşyklar ýaly temalar ilerde tutulýardy. Erdogan bilen Obamanyñ arasyndaky soñky duşuşykda bolsa esasan Owganystan, Eýran, Yrak, Ermenistan ýaly sebitleýin we hat-da global meseleler öñe saýlandy.

Bu, Türkiýäniñ sebitleýin we global derejede ýokarlaýan ähmiýetiniñ alamatydyr. Amerikan dolanşygy Türkiýäniñ sebitleýin roluna aýratyn ähmiýet berýär we ondan uly tama edýär. Bärde geñ zat ýok, sebäbi tas ähli sebitara meseleler haýsam bolsa bir görnüşde Türkiýe bilen baglanşykly. Beýleki tarapdan bolsa Türkiýe özüni gönüden gyzyklandyrýan ýa-da sebitleýin meselelerde Amerikadan uly tama edýär.

Gepleşikleriñ dowamynda diplomatik gatnaşyklaryñ özenini emele getirýän al-ber gatnaşygynyñ ýörgünli bolandygy görülýär. Bu etapda we şertlerde Türkiýäniñ pozisiýasynyñ we rolunyñ geçmiş bilen deñeşdirlende has güýçli bolandygyny görüp bileris. Türkiýäniñ Amerika üçin edip biljekleri ABŞ-nyñ Türkiýe üçin edip biljeklerinden has möhüm we ilerde tutulýan ýaly görünýär. Elbetde bu iki ýurduñ ähli meselelerde ylalaşýandygy ýa-da konsensa eýe bolandygy manysyny añlatmaýar. Käbir meselelerde tamalarda ödenmeýändigi hem görülýär. Ol bolsa halkara diplomatiýasynda görülmeýän waka däl. Esasy zat diplomatik etabyñ dowam etdirilmegi. Çünki diýalog kesilen halatynda edilýän tamalaryñ hiç haýsysy amala aşmaz. Şol tamalar, ylalaşylan ýa-da ylalaşylmadyk ugurlar nämekä eýsem?

Türkiýäniñ iki ugurda umytly bolandygy görýäris. Birinjisi Türkiýäni ýakyndan gyzyklandyrýan sebitleýin meseleler bar: Yrakda ornaşan terror guramasy PKK garşy has ýokary we giñ gerimli göreş alyp barmak, Türkiýe-Amerika “nusgawy hyzmatdaşlygy” çäginde ykdysady gatnaşyklaryñ ösürilmegi, Nabukko energiýa liniýasynyñ durmuşa geçirilmegi, Kerkuk meselesiniñ Yraga durnuklylyk getirjek görnüşde çözülmegini ýola goýmak, Kiprde çözgüt tapmak üçin BMG-nyñ tagalla etmegi, Türkiýäniñ NATO-daky rolunyñ güýçlendirilmegi.

Amerikanyñ tamalaryna gelenimizde bolsa; ABŞ-nyñ Owganystan baradaky täze strategiýasyna goldaw berilmegi, Amerikan esgerleri yza çekilýärkä Yrakda durnuklylygyñ ýola goýulmagyna goldaw berilmegi, Eýranyñ ýadro maksatnamasy bilen baglanşykly düşnüşmezligiñ çözülmeginde günbatar ýurtlaryna goldaw berilmegi, Eýranyñ razy edilmegi, Türkiýedäki dini azlyklaryñ we esasanda ruhany mekdep bilen baglanşykly meseleleriñ çözülmegi, Türkiýe-Ermenistan gatnaşyklarynyñ kadalaşdyrylmagy üçin gol çekişilen teswirnamalaryñ güýje girmegi, Palestin meselesinde deñagramly syýasat alnyp barylmagy.

Jemläp aýdanymyzda Türkiýe-Amerika gatnaşyklary çylşyrymly etapdan geçýär. Gatnaşyklaryñ geljegi esasan taraplaryñ bir biriniñ tamasyny ödemeklerine we şeýlelikde “nusgawy hyzmatdaşlyk” adalgasynyñ üstünlikli häsýetde durmuşa geçirlip geçirilmändigine baglydyr. Onuñ nähili boljakdygy sebitleýin we global aktýorlaryñ syýasatlaryna bagly boljakdygy üçin wagtyñ nämeleri getirjekdigine garaşmak ýerlikli bolsa gerek.

(www.trtturkmen.com)